Odwiedzin 33082408
Dziś 1216
Niedziela 7 marca 2021

 
 

Szwedzkimi śladami w Polsce (5) - Polskie losy hrabiów von Engeström

 
 

Tekst: Michał Haykowski

2/1995
 

Po wygaśnięciu królewskiego rodu Wazów (Vasa) w Szwecji i Polsce rozpadły się plany unii obu krajów. Powrócił do nich król Szwecji Gustaw III, który najpierw myślał o małżeństwie swej siostry Zofii Albertiny z królem polskim Stanisławem Poniatowskim a potem nawet o własnej kandydaturze do polskiego tronu.

Reprezentantem Gustawa III w Warszawie był baron Lars von Engeström. Do Polski wysłany został w 1787 by prowadzić zawiłą grę dyplomatyczną. Miał też tajne zadania wywołania antyrosyjskiego ruchu zbrojnego na Ukrainie. Dywersja ukraińska miała odwrócić uwagę Petersburga min. od Finlandii, w owym czasie należącą do Szwecji i na którą Rosja miała wyraźną ochotę. Z królewskich planów nic nie wyszło. Poniatowski nie zamierzał się żenić ze szwedzką królewną i nie pomogły zabiegi ani von Engeströma ani innego wysłannika, hrabiego Johana Christophera Toll.

Lars von Engeström natomiast sam znalazł w Warszawie miłość swego życia. Była nią panna Rozalia Dryga Chłapowska. Ślub odbył się w stolicy Polski, w październiku 1790. Gratulacje nowożeńcom złożył sam król Poniatowski a na uroczystości obecna była arystokratyczna śmietanka oraz najbardziej znani przedstawiciele Stronnictwa Patriotycznego.

Szwedzki dyplomata bowiem przyjaźnił się z wieloma z nich. Uczestniczył w dyskusjach nad projektem przyszłej Konstytucji która przeszła do historii jako Konstytucja 3 Majowa. Istnieją nawet dowody, że w pewnym stopniu wpłynął swymi radami i pomysłami na jej treść. Przyjęcie Konstytucji przyjął z entuzjazmem czemu dawał wyraz w raportach do kraju. Wraz z żoną opuścił Warszawę we wrześniu 1791, wyjeżdżając na urlop do Berlina. Do stolicy Polski już nie powrócił. Na przeszkodzie stanął rozwój wydarzeń w naszym kraju i w Szwecji. Był kolejno posłem w Londynie, Wiedniu i Berlinie. Następnie zaś ministrem spraw zagranicznych Karola XIII. W tym charakterze musiał podpisać pokój z Rosją, w wyniku którego po krótkiej wojnie Szwecja traciła Wielkie Księstwo Finladii.

Wstąpienie na tron Karola XIV Jana, pierwszego z Bernadotte, przyjął z niechęcią. Nie godził się z jego prorosyjską i antynapoleońską polityką. Oficjalnie będąc nadal ministrem i już hrabią zajmował się bardziej Uniwersytetem w Lund, którego był kanclerzem niż dyplomacją. W 1824 opuścił służbę oraz Szwecję i osiadł w swym majątku Jankowice koło Poznania. Tam zmarł dwa lata później.

Lars oraz Rozalia mieli troje dzieci. Eufemię, która nie wyszła za mąż i była damą dworu królowej Zofi Albertiny w Sztokholmie. Doroteę, która wyszła za barona Gustava Sternelda, późniejszego ministra spraw zagranicznych Szwecji. Oraz jedynego syna Gustava Stanisława, który był najstarszy i urodzony jeszcze w Warszawie. Wybrał on karierę wojskową a ogromny temperament odziedziczony po polskiej matce spowodował, że życie miał burzliwe. Po służbie w armii szwedzkiej zaciągnął się do armii pruskiej. Był nawet adiutantem pruskiego marszałka von Bluchera. Uczestniczył min w "Bitwie narodów" pod Lipskiem, podczas której zginął znany dobrze jego rodzicom i walczący po stronie przeciwnej, książę Józef Poniatowski.

Po zakończeniu wojen napoleońskich, szukając dalszej możliwości kariery, Gustav Stanisław zaciągnął się do armii rosyjskiej. Podobno osiągnął w niej stopień generalski i zmarł w dalekim Baku. Podobno, bo wówczas już zerwał wszelkie kontakty ze swą rodziną: matką, żoną i synem, którzy pozostali w Jankowicach.

Gustav Stanisław ożenił się bowiem w 1828 w Poznaniu z Polką, Leokadią Gajewską, z którego to małżeństwa urodził się rok później Lars Stanisław Bonawentura von Engeström.

W Polsce Larsa nazywano Wawrzyńcem. Wychowywany przez matkę i babkę żył sprawami polskimi od najwcześniejszych lat. Uczestniczył we wszelkich możliwych konspiracyjnych i patriotycznych poczynaniach. Jako młody chłopak uczący się w Krakowie wziął udział w antyaustriackim powstaniu w 1846. Przeniesiony na nauki do Berlina już dwa lata później jako członek polskiej Legii Akademickiej uczestniczył w partyzanckich potyczkach z Prusakami na terenie Wielkopolski. Schwytany, przesiedział pewien czas w twierdzy w Kostrzyniu nad Odrą. Zwolniony dzięki wstawiennictwu męża stryjenki będącego szwedzkim ministrem spraw zagranicznych powrócił na studia do Krakowa. Tu znów włączył się do działalności konspiracyjnej. Przerażona rodzina wysłała go do Wrocławia ale i tam znalazł drogę do polskich kół konspiracyjnych. Wydawało się, że wreszcie się ustatkuje gdy w 1852 ożenił się z Jadwigą Borzewską. Młodzi kupili majątek na terenie Królestwa Polskiego i Wawrzyniec zajął się gospodarką. Do czasu. Wkrótce stanął na czele konspiracyjnej agencji publicystycznej powiązanej z podziemnym Rządem Narodowym. Policja carska wpadła na jego trop. Aresztowany i osadzony w więzieniu wydobył się z niego ponownie dzięki wstawiennictwu szwedzkiej dyplomacji. Musiał jednak opuścić Polskę i osiadł w Dreźnie. Założył tam Towarzystwo Przyjaciół Emigrantów. Poznał Ignacego Kraszewskiego a wkrótce też mieszkającego w Sztokholmie byłego uczestnika Powstania Styczniowego, Henryka Bukowskiego. Wtedy też z racji jego pochodzenia przyznano mu obywatelstwo szwedzkie.

Hrabia Wawrzyniec von Engeström zaczął wówczas uczyć się po szwedzku i odwiedzać ojczyznę przodków. Owe wizyty zaowocowały wydaną w Krakowie książką "Obrazki z podróży. Szwecja. Odczyty literackie miane w Dreźnie". Był to jeden z pierwszych jeśli nie pierwszy polski opis piękna Szwecji, jej zwyczajów, tradycji, zabytków i miast.

W 1870 powrócił do Wielkopolski i zamieszkał w Poznaniu. Temperament nie pozwolił mu jednak na bezczynność. Stał się jednym z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, wiele lat sekretarzował Towarzystwu Przyjaciół Nauk. Był inicjatorem i częściowo finansował wzniesienie pomnika Jana Kochanowskiego w Poznaniu, który stoi do dzisiaj. Wspierał finansowo Muzeum Narodowe Polskie w Raperswil, w Szwajcari. Jako filantrop organizował letnie kolonie dla ubogich dzieci. Równocześnie pisał i wydawał. Zajął się w pierwszym rzędzie popularyzacją szwedzkiej kultury wśród polskiego społeczeństwa. Tłumaczył na polski poezje Tegnera, Wallina, Franzena, Stegeliusa. Opublikował broszury o Linneuszu (Linne), Ibsenie i Berzeliuszu (Berzelius). W Szwecji odziedziczył spory majątek. Procesował się ponad pięć lat o jego część i proces wygrał. Wspierał go w tym Henryk Bukowski, z którym Wawrzyńca łączyły więzy przyjaźni.

Nie myślał jednak o przeniesieniu się do Szwecji choć odwiedzał ją coraz częściej. Król Karol XV nadał mu Order Gwiazdy Północy (Nordstjärneorden) a do dotychczasowego nazwiska drugi jego człon. Nazywał się więc od tego czasu Engeström von Benzelstierna. Pod koniec życia sam już nie wiedział kim jest: Szwedem czy Polakiem. Zmarł w podpoznańskim rodzinnym majątku w 1910.

Wawrzyniec Lars miał pięcioro dzieci. Trójka z nich zmarła w bardzo wczesnym wieku. Córka Maria wyszła za mąż za polskiego arystokratę hrabiego Aleksandra Szembeka.

Syn Edmund wybrał tak jak dziadek karierę wojskową. Zaciągnął się do armii austriackiej. Był gorącym polskim patriotą. Nienawidził Rosji, uważając ją za główną sprawczynię nieszczęść Polski i wypowiedział jej "prywatną wojnę". Będąc w Krakowie gdzie służył w kawalerii spotkał rosyjskiego oficera, który przyjechał na wojskowy staż. Obraził go i wyzwał na pojedynek. Zginął w nim w 1892 mając 23 lata.

Drugi syn Stanisław Edmund Zdzisław Anton Lars ożenił się z Anną Zabłocką i zajmował się prowadzeniem majątku. Po odzyskaniu przez ojca posiadłości w Szwecji postanowiono, że przeniesie się tam by nadzorować interesy rodzinne. Nastąpiło to w 1893. Stanisław z Anną osiedli w majątku Göksbo koło Altuna w Upplandzie. Często odwiedzał ich tam Bukowski a dom był zawsze pełen polskich gości.

Do dzisiaj rodzina hrabiów von Engeström zamieszkuje Göksbo. W starym budynku wypełnionym pięknymi meblami i obrazami na półkach można znaleźć wiele polskich lub Polsce poświęconych książek. Nikt z obecnego pokolenia już nie mówi po polsku. Ale w rodzinie jest żywa pamięć związków z naszym krajem jak i duma z takich postaci jak Lars i Wawrzyniec Lars.
 

Michał Haykowski
Polonia (2/1995)



Artykuły w temacie

  Szwedzkimi śladami w Polsce
     Szwedzkimi śladami w Polsce (31)* - Między Szwecją, Śląskiem i Jasną Górą
     Szwedzkimi śladami w Polsce (30) - Wokół kołobrzeskiej kolegiaty
     Szwedzkimi śladami w Polsce (29) - Szwedzi z ulicy Jana z Kolna
     Szwedzkimi śladami w Polsce (28) - Wojny, królowie, kościoły
     Szwedzkimi śladami w Polsce (27) - Tytoń w Golubiu ukwap w Tatrach
     Szwedzkimi śladami w Polsce (26) - Ze snopkiem w herbie
     Szwedzkimi śladami w Polsce (25) - W Przemyślu i w okolicach
     Szwedzkimi śladami w Polsce (24) - Opowieści, legendy, fakty
     Szwedzkimi śladami w Polsce (23) - Gdańskie epitafia
     Szwedzkimi śladami w Polsce (22) - Byli i są wśród nas
     Szwedzkimi śladami w Polsce (21) - Baldachim królowej
     Szwedzkimi śladami w Polsce (20) - Biskupi wygnańcy
     Szwedzkimi śladami w Polsce (19) - Pod murami częstochowy c.d.
     Szwedzkimi śladami w Polsce (18) - Pod murami częstochowy
     Szwedzkimi śladami w Polsce (17) - Kupiec z Kungsgatan 12
     Szwedzkimi śladami w Polsce (16) - Com sobie ułożył...
     Szwedzkimi śladami w Polsce (15) - Ogniem i piórkiem
     Szwedzkimi śladami w Polsce (14) - Żona generała matka Polaka
     Szwedzkimi śladami w Polsce (13) - Władca trzech królestw
     Szwedzkimi śladami w Polsce (12) - Lekarze i ułani
     Szwedzkimi śladami w Polsce (11) - Przetrwały tylko monety
     Szwedzkimi śladami w Polsce (10) - Warmińskie Ateny
     Szwedzkimi śladami w Polsce (9) - Przy polskim dworze
     Szwedzkimi śladami w Polsce (8) - W służbie króla i Gdańska
     Szwedzkimi śladami w Polsce (7) - Trzy pogrzeby królewny Anny
     Szwedzkimi śladami w Polsce (6) - Szwedzka królewna na poznańskim tronie
     Szwedzkimi śladami w Polsce (4) - Puckie państewko Karola VIII
     Szwedzkimi śladami w Polsce (3) - Chronić przed fałszywymi naukami
     Szwedzkimi śladami w Polsce (2) - Opinogóra, Marylka i Karol XV
 






Prace ogólnobudowlane (Stockholm )
Sprzątanie/ Lund- Malmö (Lund)
Stolarz (GÖTEBORG)
Malarz, Spachlarz (GÖTEBORG)
Budowa domow Ytong (Malmö)
Hydraulik (Stockholm Göteborg )
wiata (vallentuna)
Doswiadczonych snickare od zaraz (Haninge)
Więcej





Graniczne kamienie w Szwecji.
Agnes na szwedzkiej ziemi
Szwedzkojęzyczne serie książek, które podbiją serca Waszych dzieci: 0-2 lata
Polska Mama Za Granicą
'Bieguni' Olgi Tokarczuk - recenzja
Polska Mama Za Granicą
Masoński sierociniec w Sztokholmie.
Agnes na szwedzkiej ziemi
'Behawiorysta' Remigiusza Mroza - recenzja
Polska Mama Za Granicą
Zazdrość, albo płoń, Oslo, płoń
Szwecjoblog - blog o Szwecji
Pałac Bro Hof.
Agnes na szwedzkiej ziemi


Odwiedza nas 51 gości
oraz 4 użytkowników.


2020-02-16 All Inclusive - przedstawienie teatralne https://t.co/ab0UqTsjrU
2020-02-16 All Inclusive - przedstawienie teatralne https://t.co/aqbzjleF5Z
Michał Wiśniewski i Classic w Göteborgu - relacja https://t.co/9sIesWFphe
2019-12-08 Jarmark bożonarodzeniowy https://t.co/3z0VBnT3vU
2019-12-06 Jarmark bożonarodzeniowy https://t.co/eJB5dWRUE7
Wiecej
Jak zaciąć prace na ciężarówce
Testy na covid
Koronawirus, zachowanie, uwagi,profiliktyka
Szwedzki „wstyd przed lataniem” napędza renesans podróży koleją
Katarzyna Tubylewicz: W Sztokholmie to, gdzie mieszkasz, zaskakująco dużo mówi o tym, kim jesteś
Migracja przemebluje Szwecję. Rosną notowania skrajnej prawicy
Szwedka, która wybrała Szczecin - Zaczęłam odczuwać, że to już nie jest mój kraj
Emigracja dała mi siłę i niezależność myślenia










© Copyright 2000-2021 PoloniaInfoNa górę strony