Niniejszy tekst ukazał się na łamach PoloniaInfo przy okazji pokazu filmu "Dybuk" w Dyskusyjnym Klubie Filmowym OPON w listopadzie 2000 r. (red)
Tekst: Paweł Piwnicki (członek DKF OPON)
W przedwojennej Polsce obok filmów kręconych w języku polskim, powstała duża liczba filmów w jidysz, języku używanym przez większą część Żydów zamieszkujących Polskę. Nie licząc powstałych jeszcze pod zaborami niemych filmów o tematyce żydowskiej, powstało w Polsce do wybuchu wojny około 80 filmów żydowskich. Wiele z nich tworzyli reżyserzy pracujący również w języku polskim, a grali w nich nie tylko najwybitniejsi aktorzy polskich teatrów żydowskich, ale często też artyści z Hollywood. Z wielu filmów niestety nie zachowała się do dzisiaj ani jedna kopia.
Jednym z głównych motywów kinematografii żydowskiej w Polsce, było życie w małych żydowskich miasteczkach. Akcja rozgrywa się często w środowisku chasydów, szczególnie pobożnych Żydów, przykładających wielką wagę do bezpośredniego kontaktu z Bogiem, środowisku, w którym żywe były różne tradycje wierzeń ludowych. W takim właśnie środowisku dzieje się akcja nakręconego w roku 1937 przez Michała Waszyńskiego filmu "Dybuk". Film ten powstał na podstawie sztuki Szymona An-skiego (właśc. Salomon Ropoport), wybitnego znawcy i badacza folkloru żydowskiego, pt. "Dybuk - Misterium z pogranicza dwóch światów".
Podstawą filmu i sztuki jest opowieść miłosna: chłopak, który przez całą młodość doskonalił się, aby być godny dziewczyny, która była mu obiecana jeszcze przed narodzeniem, umiera, gdy dowiaduje się, że jej ojciec postanowił oddać córkę innemu. Jego dusza po śmierci nie zaznaje spokoju, lecz staje się tytułowym dybukiem, samotną, nieszczęśliwą duszą poszukującą człowieka, w którego ciele mogłaby zamieszkać. Zaczerpnięty ze starych tradycji mistyki żydowskiej motyw dybuka, występował często w żydowskich wierzeniach ludowych, tłumacząc zjawisko opętania.
Film "Dybuk" doskonale ukazuje atmosferę świata chasydów, w którym to co święte i tajemnicze jest zawsze bardzo bliskie życia codziennego. Widz może zapoznać się z wielkim bogactwem tradycji i wierzeń ludowych, przy czym historyczną poprawność gwarantuje fakt, że konsultantem naukowym był Majer Balaban, najwybitniejszy badacz historii Żydów polskich. Reżyser Michał Waszyński zasłynął również z adaptacji filmowych literatury polskiej, w tym powstałych równocześnie z "Dybukiem" filmów "Znachor" i "Doktor Wilczur", według Dołęgi-Mostowicza. Wśród twórców filmu wymienić należy też Henocha Kona, autora nastrojowej muzyki.
"Dybuk" jest nie tylko najwybitniejszym dziełem kinematografii w języku jidysz, lecz w ogóle jednym z najlepszych filmów nakręconych w Europie przed drugą wojną światową.
|
